Nationale IBA-actie bespaart miljoenen euro?s
Samenwerking waterschappen Noord-Holland werpt vruchten af
In Noord-Holland - evenals in andere delen van het land - worden veel septic-tanks vervangen door IBA’s (Individuele Behandeling Afvalwater Systemen). IBA’s zuiveren tot negentig procent; een septic-tank komt tot hooguit twintig procent.
Veel boerderijen, recreatieterreinen en sportlocaties zijn niet op het rioleringssysteem aangesloten. Die lozen hun afvalwater via septic-tanks op de sloten, maar dit effluent (gezuiverd afvalwater) is nog te veel vervuild om te voldoen aan de huidige normen.
In Noord-Holland - evenals in andere delen van het land - worden veel septic-tanks vervangen door IBA’s (Individuele Behandeling Afvalwater Systemen). IBA’s zuiveren tot negentig procent; een septic-tank komt tot hooguit twintig procent.
Voor het project, dat circa 700 IBA’s omvat, hebben het Hoogheemraadschap Holland Noorderkwartier en de gemeenten in het gebied een gezamenlijk projectbureau opgezet. De aanleg en het onderhoud zijn gegund aan één en dezelfde aannemer. De aannemer heeft daardoor zelf belang bij hoogwaardige IBA’s en deugdelijke aanleg daarvan. De besparing voor gemeenten en waterschap bedraagt eenmalig 1 miljoen euro, plus nog een fors bedrag per jaar.
In Nederland draait op dit moment een tiental IBA-projecten. Er wordt onderling veel kennis en ervaring uitgewisseld over de aanleg en over mogelijke verbeteringen voor de volgende generatie IBA’s.
Verschil waterschap en hoogheemraadschap
Hollands Noorderkwartier is gehuisvest in een aantal geschakelde grachtenpandjes in het hartje van het schilderachtige Edam. De dijkgraaf van het hoogheemraadschap is Monique de Vries. Haar werkkamer herbergt een antieke kast met houtsnijwerk dat de oude sluis naar de vroegere Zuiderzee verbeeldt. Het verwijst naar een van de voorlopers van het huidige hoogheemraadschap: Hoogheemraadschap der Uitwaterende Sluizen, dat hier al in het begin van de 18de eeuw was gevestigd. In deze omgeving praten we over de Individue-le Behandeling van Afvalwater (IBA’s) en weten we weer dat we in de 21ste eeuw zijn. Wat is eigenlijk het verschil tussen een waterschap en een hoogheemraadschap?
Het antwoord is net zo ontnuchterend als een IBA in een historisch grachtenpand: een waterschap is vrijwel hetzelfde als een hoogheemraadschap. Waterschappen zijn jonger dan hoogheemraadschappen, maar hun taken en organisatie zijn identiek. Alleen heeft men bij een waterschap vaak een voorzitter of watergraaf met bestuursleden, terwijl de hoogheem-raadschappen zich graag bedienen van historische bestuurdersnamen als dijkgraaf en heemraden of hoogheemraden die samen een College van Hoofdingelanden of Verenigde Vergadering vormen.
Individuele Behandeling Afvalwater
Maar nu de IBA’s, ofwel systemen voor Individuele Behandeling Afvalwater. De Vries legt uit dat er een landelijk opgezet project is waar ook Noord-Holland aan meedoet. “In heel Nederland moet de kwaliteit van het gezuiverde huishoudelijke afvalwater in de buitengebieden beter. Veel boerderijen, recreatieterreinen en sportlocaties zijn niet op het rioleringssysteem aangesloten. Die lozen hun afvalwater via septic tanks op de sloten, maar het probleem is dat dit effluent (gezuiverd afvalwa-ter) nog te veel vervuild is. Tegenwoordig zijn er IBA’s die tot 90 procent zuiveren; een septic tank komt tot hooguit 20 procent. Een IBA is eigenlijk een rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) in het klein. Daarmee wil ik zeggen dat het zuiverings-principe hetzelfde is als dat van een rwzi. Het gaat in totaal om 700 IBA’s in Noord-Holland. Dat is een behoorlijke omvang en dan is het de moeite waard om dat niet telkens per gemeente maar met zoveel mogelijk gemeenten tegelijk aan te pakken.”
Het verzorgingsgebied van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, kortweg HHNK, komt overeen met het gebied ten noorden van het Noordzeekanaal, inclusief het eiland Texel. Voor de uitvoering van het IBA-project is er een projectbu-reau opgericht waarvan de kosten worden verdeeld: de dertig deelnemende gemeenten betalen voor de aanschaf en aanleg en HHNK voor het beheer en onderhoud van de IBA’s. Het project is in de eerste plaats opgezet om kosten te besparen. Het is begrijpelijk dat wanneer je honderden IBA’s tegelijk besteld en laat aanleggen, je goedkoper uit bent dan wanneer iedere gemeente dat voor zich doet. Tussen HHNK en elke gemeente is een zogenaamde Lichte Samenwerkingsovereenkomst gesloten. De NMA moest daartoe vaststellen dat er geen sprake is van concurrentievervalsing. Daarnaast is per gemeente een overeenkomst afgesloten waarin de details van de samenwerking op gemeenteniveau zijn afgesproken.
Aanleg en onderhoud bij dezelfde aannemer
Het werk wordt sinds mei vorig jaar uitgevoerd, aldus dijkgraaf De Vries. “Een kleine 600 systemen zijn klaar. Gepland is dat het hele project eind dit jaar wordt opgeleverd, dus we zitten aardig op schema. De uitvoering is in handen van één Nederlandse aannemer die via Europese aanbesteding als economisch meest gunstige aanbieder uit de verf kwam. De IBA’s zelf zijn van Belgische makelij. De totale besparing bedraagt ongeveer 25 procent als je een vergelijking maakt met de kosten die wij en de gemeenten kwijt waren geweest bij gescheiden aanpak. Dat komt neer op 1 miljoen euro. De gemeenten hebben vooral het investeringsvoordeel. Wij profiteren straks van het feit dat er in heel Noord- Holland één en hetzelfde systeem ligt. Dat is bij inspectie en onderhoud zoveel eenvoudiger. We hebben met dezelfde aannemer die de aanleg uitvoert, een onderhoudscontract afgesloten. Dat is de beste kwaliteitsgarantie die je kunt krijgen. Want nu heeft de aannemer alle belang om optimaal werkende systemen op te leveren. Zo niet, dan komt hij zichzelf tegen in het onderhoud.” Een ander voordeel dat De Vries noemt is de zeggingskracht die je als grote klant hebt. “Wie vijf IBA’s koopt heeft weinig in te brengen in het productie- en leveringsproces van fabrikant en aannemer. Maar bij een order van 700 stuks word je als klant heel serieus genomen. Als je dan met een wens of suggestie komt, wordt er goed naar je geluisterd, zo heeft het projectbureau ervaren.”
Nationale schaal
In heel Nederland draait op dit moment een tiental IBA-projecten, allemaal op ongeveer dezelfde manier. In totaal gaat het om 5.000 IBA’s. De geschatte besparing bedraagt eenmalig 5 miljoen euro (op aanschaf- en aanlegkosten) en nog eens een half miljoen euro per jaar (op onderhouds- en beheerkosten). De projecten zijn op zich gescheiden, maar er wordt onderling veel kennis en ervaring uitgewisseld. Monique de Vries vertelt hierover: “Van ons gaat de waterkwaliteitsbe-heerder naar de bijeenkomsten van de Klankbordgroep IBA-beheer. In dat overleg ging het in het begin vooral over de aanleg; nu richten ze zich op de toekomst. Wat kunnen we verbeteren en hoe?” Eerder had ze uitgelegd dat de kwaliteit van het afvalwater voor 80 tot 90 procent gezuiverd was, waarom zou je dat nog willen verbeteren?
“Waarom niet: het kan nóg zuiverder. We hebben in het begin wel eens samen met het waterbedrijf bekeken of je het effluent kunt hergebruiken als ‘grijs’ water. Een echte kringloop dus, op huishoudelijk niveau. Het is niet echt van de grond gekomen, maar het kan nooit kwaad om zulke dingen te proberen. En ik bedoel met verbeteren niet alleen de kwaliteit van het effluent, maar ook technische verbeteringen aan het IBA-systeem, die verwerkt kunnen worden in een volgende generatie IBA’s. En ook verbeteringen bij het onderhoud. Door daar met elkaar over te praten, leer je van elkaar.”
